Op 14 juni 2017 brak er brand uit in een koelkast op de vierde verdieping van de Grenfell Tower in Londen. Tweeënzeventig mensen kwamen om het leven. Het blijft een van de dodelijkste gebouwbranden in de moderne geschiedenis, en een van de meest te voorkomen.

Acht jaar later is de kloof die er echt toe doet niet die tussen wat we weten en wat we niet weten. Het gaat erom wat we weten en wat er daadwerkelijk is gebouwd, voorgeschreven en gehandhaafd.

Wat het bewijsmateriaal aantoont

De Grenfell Tower had geen automatisch sprinklersysteem. Dat feit staat centraal in elke serieuze analyse van de ramp. Brandveiligheidsdeskundigen hebben consequent verklaard dat een werkend sprinklersysteem de brand in het appartement waar deze ontstond vrijwel zeker onder controle had gekregen, voordat deze het brandbare gevelbekledingsmateriaal bereikte. Dit veranderde een incident in een catastrofe die het hele gebouw trof.

Ten tijde van de brand had ongeveer 96 procent van de flatgebouwen in Londen die eigendom waren van de gemeente geen sprinklerinstallatie. Grenfell onderging in 2015 en 2016 een grote renovatie. Er werden geen sprinklers geïnstalleerd. De kosten werden als een belemmering aangevoerd, met een geschatte investering van ongeveer £200.000 voor een renovatie achteraf. Er kwamen 72 mensen om het leven.

De gegevens over de effectiviteit van sprinklers zijn niet dubbelzinnig:

  • Automatische sprinklersystemen verminderen het aantal dodelijke slachtoffers onder burgers door brand met 80 tot 90 procent in gebouwen waar ze aanwezig zijn en goed worden onderhouden.
  • De gemiddelde brandschade in een gebouw met sprinklers bedraagt ongeveer 4 vierkante meter, vergeleken met 18 vierkante meter zonder sprinklers.
  • Er is nog nooit iemand omgekomen bij een woningbrand in het Verenigd Koninkrijk waarbij de sprinklerinstallatie naar behoren functioneerde.

In de overgrote meerderheid van de branden worden slechts één of twee sprinklers geactiveerd, waardoor het vuur snel en met minimale waterschade onder controle komt.

Vergelijking van de Lacrosse-toren

Drie jaar voor de Grenfell-brand vond er aan de andere kant van de wereld een opmerkelijk vergelijkbare brand plaats. In november 2014 ontstak een sigaret brandbaar materiaal op een balkon op de achtste verdieping van het Lacrosse-appartementencomplex in Melbourne, Australië. Het vuur verspreidde zich snel langs de gevel via hetzelfde type aluminium composietbekleding met een polyethyleen kern dat later ook bij de Grenfell-brand een rol zou spelen.

De uitkomst was totaal anders.

De Lacrosse Tower was uitgerust met een automatisch brandblussysteem. De sprinklers werden op meerdere verdiepingen geactiveerd, waardoor de brand zich niet verder kon verspreiden terwijl meer dan 400 bewoners veilig werden geëvacueerd. Er vielen geen doden. De verwondingen waren licht. De materiële schade bedroeg circa 5,7 miljoen Australische dollar, aanzienlijk maar beheersbaar.

Het bezwijken van de gevelbekleding bij Lacrosse was qua mechanisme vrijwel identiek aan dat bij Grenfell. Het verschil in uitkomst was geen toeval, maar actieve brandbestrijding.

Deze twee branden, aan de andere kant van de wereld, met drie jaar ertussen, en beide veroorzaakt door een defecte gevelbekleding, vertellen hetzelfde verhaal. Gebouwen met sprinklers geven mensen een kans om te overleven. Gebouwen zonder sprinklers niet.

Wat veranderde er na Grenfell?

Naar aanleiding van het onderzoek heeft het Verenigd Koninkrijk belangrijke hervormingen doorgevoerd. In 2018 verbood de overheid brandbare gevelbekleding op nieuwe woongebouwen hoger dan 18 meter. De sprinklerinstallatieplicht, die voorheen gold voor nieuwe gebouwen hoger dan 30 meter, werd in Engeland verlaagd naar 11 meter. Schotland ging nog een stap verder en verplichtte sprinklers in alle nieuwe woongebouwen.

Het eindrapport van het Grenfell Tower-onderzoek uit 2024 bevatte 58 aanbevelingen gericht op competentie, toezicht en verantwoording. Deze zijn belangrijk. Het rapport ging echter niet zover dat het een algemene verplichting tot sprinklerinstallaties in bestaande gebouwen invoerde, en de renovatie van oudere woningen is in het Verenigd Koninkrijk en in veel landen die vanuit het buitenland toekeken nog steeds niet voltooid.

Hervormingen die alleen van toepassing zijn op nieuwbouw beschermen de mensen die in nog te bouwen gebouwen zullen wonen. Ze beschermen niet de mensen die in bestaande gebouwen wonen.

De beleidskloof die blijft bestaan

Voor beleidsmakers en bouwtoezichthouders is de les van Grenfell niet alleen dat brandbare gevelbekleding gevaarlijk is. Het is dat passieve brandveiligheidsmaatregelen alleen niet voldoende zijn. Compartimentering, brandwerende materialen en evacuatieplannen zijn allemaal belangrijk. Maar wanneer er brand uitbreekt, is het actieve bluswerk dat de brand onder controle brengt voordat deze onleefbaar wordt.

Elke jurisdictie die nog geen sprinklers verplicht stelt in hoogbouwflats, maakt een bewuste keuze. Die keuze heeft gevolgen die goed gedocumenteerd en volledig te voorzien zijn.

De meest genoemde belemmeringen zijn de kosten en de complexiteit van het aanpassen van bestaande gebouwen. Dit zijn reële uitdagingen, maar er is geen reden om gebouwen voor onbepaalde tijd onbeschermd te laten.

De geschatte kosten voor het achteraf installeren van sprinklers in de Grenfell Tower bedroegen ongeveer £200.000. De menselijke, economische en maatschappelijke kosten van de daaropvolgende brand zijn onmeetbaar.

 Een oproep tot actie

14 juni 2025 markeert acht jaar sinds de Grenfell-brand. Het is een geschikt moment om de afstand te meten tussen wat er is geleerd en wat er is gedaan.

IFSA roept beleidsmakers en bouwtoezichthouders in alle rechtsgebieden op om:

  • Verplichte installatie van automatische brandblussystemen in alle nieuwe hoogbouwflats, zonder uitzonderingen op basis van drempelwaarden.
  • Stel duidelijke tijdlijnen en financieringsroutes vast voor de renovatie van sprinklersystemen in bestaande hoogbouwappartementen.
  • Elimineer lacunes in de regelgeving waardoor oudere gebouwen onbeschermd blijven, simpelweg omdat ze dateren van vóór de huidige eisen.
  • Beschouw actieve brandbestrijding als een onmisbaar onderdeel van elke brandveiligheidsstrategie voor gebouwen, naast passieve maatregelen.

Het bewijsmateriaal is al decennia beschikbaar. Grenfell maakte het onmogelijk om het te negeren. Lacrosse liet zien hoe een andere uitkomst eruit zou zien.

Mensen die tegenwoordig in flatgebouwen wonen, verdienen dezelfde bescherming. Beleidsmakers hebben de bevoegdheid om die bescherming te bieden. De vraag is of ze dat ook zullen doen.

Lees het volledige Grenfell Tower-rapport:https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20250320032754/https://www.grenfelltowerinquiry.org.uk/phase-2-report