«نوتردام تاریخ ما، ادبیات ما، بخشی از تخیل ماست. جایی که تمام رویدادهای بزرگمان را در آن تجربه کردیم... این مرکز زندگی ماست.» — رئیس جمهور امانوئل مکرون، ۱۵ آوریل ۲۰۱۹
هفت سال پیش، جهان در سکوتی حیرت‌زده نظاره‌گر فرو ریختن مناره کلیسای جامع نوتردام در افق پاریس بود، که ستونی از جرقه‌ها و قرن‌ها میراث غیرقابل جایگزین را به دنبال خود به جا گذاشت. این اتفاق قابل پیشگیری بود.
نوتردام در آسیب‌پذیری خود منحصر به فرد نبود. در سراسر جهان، هزاران سازه تاریخی - کلیساهای جامع، موزه‌ها، مراکز فرهنگی، عبادتگاه‌ها - به طرز خطرناکی در برابر آتش‌سوزی محافظت نشده‌اند. آتش‌سوزی ۱۵ آوریل ۲۰۱۹ این کلیسای جامع، خسارتی بالغ بر ۸ میلیارد دلار به جهان وارد کرد، مناره نمادین آن را تخریب کرد و آثار باستانی و بافت معماری بی‌قیمت آن را از بین برد. و نوتردام اولین مورد نبود. تنها هفت ماه قبل، آتش‌سوزی موزه ملی ۲۰۰ ساله برزیل در ریودوژانیرو را درنوردید و مجموعه‌های وسیعی از آثار باستانی را که نمایانگر کل میراث فرهنگی، طبیعی و علمی آن ملت بودند، سوزاند. رئیس جمهور میشل تمر این خسارت را «غیرقابل محاسبه» خواند.
این فجایع یک وجه مشترک دارند: بناهای تاریخی که ارزش فرهنگی فوق‌العاده‌شان با سرمایه‌گذاری کافی در زمینه حفاظت در برابر آتش‌سوزی همخوانی نداشت.
چرا سازه‌های تاریخی به طور منحصر به فردی آسیب‌پذیر هستند؟ چالش‌های حفاظت از بناهای تاریخی با اهمیت فرهنگی، واقعی، پیچیده و اغلب دست کم گرفته شده هستند. این ساختمان‌ها مدت‌ها قبل از وجود قوانین مدرن آتش‌نشانی ساخته شده‌اند. سیستم‌های الکتریکی آنها اغلب قدیمی هستند. مصالح ساختمانی آنها - چوب‌های چند صد ساله، سقف‌های طاق‌دار سنگی، مبلمان چوبی مزین - بسیار قابل احتراق هستند و محافظت از آنها بدون به خطر انداختن یکپارچگی تاریخی دشوار است. کارهای گرم در طول بازسازی (علت احتمالی آتش‌سوزی نوتردام)، سیستم‌های گرمایشی معیوب، رعد و برق، آتش‌سوزی عمدی و خطای ساده انسانی، همگی تهدیدهای معتبری در محیط‌هایی هستند که حاشیه خطا صفر است.
خطرات رایج آتش‌سوزی در اماکن تاریخی و فرهنگی شامل موارد زیر است: • سیستم‌های الکتریکی قدیمی: سیم‌کشی‌های قدیمی و مدارهای دارای اضافه بار که هرگز مطابق با استانداردهای ایمنی مدرن ساخته نشده‌اند. • بازسازی و کار گرم: عملیات جوشکاری، برشکاری و سنگ‌زنی در ساختمان‌هایی که مملو از مواد قابل احتراق چند صد ساله هستند - عامل احتمالی حادثه نوتردام. • تجهیزات گرمایشی: کوره‌ها و دیگ‌های بخار به طور نامناسب نگهداری یا به روش‌هایی ارتقا یافته‌اند که با سازه‌های تاریخی ناسازگار هستند. • رعد و برق: برج‌های بلند، مناره‌ها و مناره‌های کلیسا به طور ویژه در معرض خطر هستند و سازه‌های تاریخی به ندرت از حفاظ‌های مدرن در برابر رعد و برق برخوردارند. • خطای انسانی و آتش‌سوزی عمدی: شعله‌های آتش، شمع‌ها، مواد دودزا که به طور نامناسب دور ریخته شده‌اند و اقدامات عمدی، همگی نشان دهنده تهدیدات مداوم هستند. • بلایای طبیعی: آتش‌سوزی‌های جنگلی، سیل و طوفان می‌توانند به صورت آبشاری به رویدادهای آتش‌سوزی تبدیل شوند که مکان‌های آماده‌نشده را در هم می‌شکنند.
ابزارهایی که داریم و از آنها استفاده نمی‌کنیم این چیزی است که متخصصان حفاظت در برابر آتش را بیش از همه ناامید می‌کند: ابزارها وجود دارند. کدها نوشته شده‌اند. فناوری اثبات شده است. چیزی که کم است، تعهد به استقرار آنهاست.
NFPA 909 (قانون حفاظت از دارایی‌های منابع فرهنگی) و NFPA 914 (قانون حفاظت از سازه‌های تاریخی) انجمن ملی حفاظت در برابر آتش، چارچوب‌های دقیق و عملی برای حفاظت از این مکان‌ها ارائه می‌دهند. این‌ها اسناد آرمانی نیستند - آنها طرح‌های عملی هستند.
سیستم‌های آب‌پاش خودکار آتش‌نشانی، که به صورت نامحسوس یا کاملاً پنهان طراحی شده‌اند تا از تغییر زیبایی‌شناسی تاریخی جلوگیری کنند، می‌توانند آتش‌سوزی‌ها را در مراحل اولیه خود - اغلب قبل از وقوع هرگونه آسیب ساختاری قابل مشاهده - کنترل کنند. سیستم‌های مه آب و مه آب ترکیبی، گزینه‌ای بسیار جذاب برای موزه‌ها و فضاهایی هستند که آثار باستانی غیرقابل جایگزینی را در خود جای داده‌اند، زیرا با رواناب آب کمتری نسبت به آب‌پاش‌های سنتی، محافظت می‌کنند. سیستم‌های اطفاء حریق گازی، جایگزینی را در جایی که آب به سادگی قابل استفاده نیست، ارائه می‌دهند. سیستم‌های اسپری آب از نماهای خارجی محافظت می‌کنند و از گسترش آتش به سازه‌های مجاور جلوگیری می‌کنند.
برای تشخیص و هشدار زودهنگام، سیستم‌های مدرن را می‌توان با حساسیت‌های خاص یک فضای تاریخی تنظیم کرد و هشدارهایی ارائه داد که به امدادگران دقایق اضافی حیاتی می‌دهد - همانطور که در پاریس دیدیم، تفاوت بین یک سقف آسیب‌دیده و یک کلیسای جامع از بین رفته.
آنچه نوتردام در شب ۱۵ آوریل ۲۰۱۹ داشت، یک سیستم تشخیص آتش‌سوزی و تأخیر در فعال شدن زنگ هشدار آن بود. این کلیسا سیستم حفاظت خودکار در برابر آتش نداشت. این شکاف در نگاه به گذشته غیرقابل دفاع است و در آینده نیز باید غیرقابل قبول باشد.
چارچوبی برای اقدام حفاظت از یک ملک تاریخی با اهمیت، با ارزیابی صادقانه ریسک آغاز می‌شود - نه یک بررسی اجمالی، بلکه یک بررسی دقیق و سیستماتیک از ساخت و ساز ساختمان، میزان اشغال، خطرات و آسیب‌پذیری‌ها. بر این اساس، متولیان این املاک باید با مهندسان واجد شرایط حفاظت در برابر آتش همکاری کنند تا یک استراتژی حفاظت لایه‌ای تدوین کنند: اقدامات غیرفعال مانند جداسازی برای مهار گسترش آتش، سیستم‌های تشخیص و اطفاء فعال متناسب با نیازهای خاص محل، و برنامه‌ریزی جامع اضطراری که تضمین می‌کند کارکنان و ادارات آتش‌نشانی محلی آماده پاسخگویی مؤثر هستند.
حفاظت و نگهداری ارزش‌های متضادی نیستند. سیستم‌های مدرن حفاظت در برابر آتش را می‌توان با حساسیت فوق‌العاده‌ای روی بافت تاریخی نصب کرد. سوال هرگز این نیست که آیا می‌توانیم از این ساختمان‌ها محافظت کنیم یا نه - بلکه این است که آیا ما این کار را انتخاب می‌کنیم یا نه.
هفت سال بعد: فراخوانی برای اقدام کلیسای جامع نوتردام بازسازی‌شده در دسامبر ۲۰۲۴ به جهانیان خوشامد گفت، گواهی بر عزم راسخ انسان و عمق دلبستگی ما به میراث فرهنگی مشترک. اما درس ۱۵ آوریل ۲۰۱۹ تنها زمانی به‌طور کامل آموخته خواهد شد که هزاران سازه تاریخی که هنوز بدون محافظت کافی در برابر آتش‌سوزی فعالیت می‌کنند، سرمایه‌گذاری لازم را دریافت کنند.
در IFSA، ماموریت ما ترویج جهانی استفاده از سیستم‌های مؤثر حفاظت در برابر آتش مبتنی بر آب است. ما با شرکای صنعتی، نهادهای استاندارد و انجمن‌های منطقه‌ای در شش قاره برای پیشبرد این ماموریت همکاری می‌کنیم. سالگرد آتش‌سوزی نوتردام فرصتی است برای تجدید تعهد به این کار و یادآوری به مالکان، متولیان، سیاست‌گذاران و عموم مردم که میراثی که دوست داریم تنها در صورتی قابل حفظ است که ما مایل به محافظت از آن باشیم. نوتردام بعدی هرگز نباید اتفاق بیفتد. ابزارهای جلوگیری از آن در دست ماست.