در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۷، آتش‌سوزی در یک یخچال در طبقه چهارم برج گرنفل در لندن آغاز شد. هفتاد و دو نفر جان باختند. این حادثه همچنان یکی از مرگبارترین آتش‌سوزی‌های ساختمانی در تاریخ مدرن و یکی از قابل پیشگیری‌ترین آنهاست.
هشت سال بعد، شکافی که اهمیت دارد بین آنچه می‌دانیم و آنچه نمی‌دانیم نیست. شکاف بین آنچه می‌دانیم و آنچه در واقع ساخته، اجباری و اجرا شده است، است.
شواهد چه چیزی را نشان می‌دهد؟
برج گرنفل هیچ سیستم اطفاء حریق خودکار نداشت. این واقعیت در مرکز هر تحلیل جدی از این فاجعه قرار دارد. متخصصان ایمنی در برابر آتش‌سوزی همواره اظهار داشته‌اند که یک سیستم اطفاء حریق کارآمد تقریباً مطمئناً آتش را در همان آپارتمانی که از آن شروع شده بود، قبل از رسیدن به روکش فلزی قابل اشتعال که یک حادثه مهار شده را به فاجعه‌ای تبدیل کرد که کل ساختمان را تحت تأثیر قرار داد، کنترل می‌کرد.
در زمان آتش‌سوزی، تقریباً ۹۶ درصد از برج‌های مسکونی لندن که در مالکیت شورای شهر بودند، هیچ گونه سیستم حفاظت در برابر آب‌پاش نداشتند. گرنفل در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ تحت بازسازی اساسی قرار گرفت. هیچ آب‌پاش اضافه نشد. هزینه به عنوان یک مانع ذکر شد و تخمین زده می‌شود که تقریباً ۲۰۰۰۰۰ پوند برای این مقاوم‌سازی لازم باشد. هفتاد و دو نفر جان باختند.
داده‌های مربوط به اثربخشی آب‌پاش‌ها مبهم نیستند:
- آب‌پاش‌های خودکار آتش‌نشانی در ساختمان‌هایی که در آنها وجود دارند و به درستی نگهداری می‌شوند، مرگ و میر ناشی از آتش‌سوزی غیرنظامیان را 80 تا 90 درصد کاهش می‌دهند.
- میانگین خسارت آتش‌سوزی در یک ساختمان مجهز به سیستم اطفاء حریق تقریباً ۴ متر مربع (۴۳ فوت مربع) است، در حالی که این میزان در ساختمان‌های بدون سیستم اطفاء حریق ۱۸ متر مربع (۱۹۴ فوت مربع) است.
- هیچ کس تا به حال در آتش سوزی خانه ای در بریتانیا که آب پاش ها طبق طراحی کار می کردند، جان خود را از دست نداده است.
در اکثر قریب به اتفاق آتش‌سوزی‌ها، تنها یک یا دو اسپرینکلر فعال می‌شوند و آتش را به سرعت و با حداقل خسارت ناشی از آب کنترل می‌کنند.
مقایسه برج لاکراس
سه سال قبل از گرنفل، آتش‌سوزی کاملاً مشابهی در آن سوی دنیا رخ داد. در نوامبر ۲۰۱۴، یک سیگار مواد قابل احتراق را در بالکن طبقه هشتم ساختمان آپارتمانی لاکراس در ملبورن استرالیا مشتعل کرد. آتش به سرعت از طریق همان نوع روکش کامپوزیت آلومینیومی با هسته پلی‌اتیلن که بعداً در گرنفل نیز به آن نسبت داده شد، به سمت بالا گسترش یافت.
نتیجه کاملاً متفاوت بود.
برج لاکراس دارای سیستم اطفاء حریق خودکار بود. آب‌پاش‌ها در چندین طبقه فعال شدند و گسترش داخلی را کنترل کردند، در حالی که بیش از ۴۰۰ نفر از ساکنان با خیال راحت تخلیه شدند. هیچ تلفات جانی وجود نداشت. جراحات جزئی بودند. خسارت مالی تقریباً ۵.۷ میلیون دلار استرالیا بود که قابل توجه اما قابل مدیریت بود.
شکست روکش در لاکراس از نظر مکانیزم تقریباً مشابه گرنفل بود. تفاوت در نتیجه، شانس نبود. بلکه مهار فعال آتش بود.
این دو آتش‌سوزی، در دو سوی مخالف جهان، با سه سال فاصله، و با خرابی یکسان در نمای ساختمان، داستان یکسانی را روایت می‌کنند. ساختمان‌های دارای آب‌پاش به مردم فرصتی برای زنده ماندن می‌دهند. ساختمان‌های بدون آب‌پاش این شانس را ندارند.
چه چیزی پس از گرنفل تغییر کرد
بریتانیا پس از این تحقیق، اصلاحات معناداری انجام داد. در سال ۲۰۱۸، دولت استفاده از روکش‌های قابل اشتعال را در ساختمان‌های مسکونی جدید با ارتفاع بیش از ۱۸ متر (۵۹ فوت) ممنوع کرد. الزامات مربوط به آب‌پاش که قبلاً برای ساختمان‌های جدید با ارتفاع بیش از ۳۰ متر (۹۸ فوت) اعمال می‌شد، در انگلستان به ۱۱ متر (۳۶ فوت) کاهش یافت و اسکاتلند پا را فراتر گذاشت و استفاده از آب‌پاش را در تمام ساختمان‌های مسکونی جدید الزامی کرد.
گزارش نهایی تحقیق برج گرنفل در سال ۲۰۲۴، ۵۸ توصیه با تمرکز بر شایستگی، نظارت و پاسخگویی ارائه داد. این موارد مهم هستند. اما این گزارش از درخواست برای اجرای اجباری سیستم آب‌پاش در ساختمان‌های موجود خودداری کرد و مقاوم‌سازی خانه‌های قدیمی در سراسر بریتانیا و بسیاری از کشورهایی که از خارج از کشور به این موضوع نگاه می‌کردند، همچنان ناقص است.
اصلاحاتی که فقط شامل ساخت و سازهای جدید می‌شوند، از افرادی که در ساختمان‌هایی که هنوز ساخته نشده‌اند زندگی خواهند کرد، محافظت می‌کنند. این اصلاحات از افرادی که در ساختمان‌هایی که از قبل وجود دارند، زندگی می‌کنند، محافظت نمی‌کند.
شکاف سیاستی که همچنان پابرجاست
برای سیاست‌گذاران و مسئولان آیین‌نامه، درس گرنفل صرفاً این نیست که روکش‌های قابل اشتعال خطرناک هستند. بلکه این است که اقدامات ایمنی غیرفعال در برابر آتش به تنهایی کافی نیستند. محفظه‌بندی، مواد مقاوم در برابر آتش و برنامه‌ریزی تخلیه همگی مهم هستند. اما وقتی آتش‌سوزی شروع می‌شود، این سرکوب فعال است که آن را قبل از اینکه غیرقابل نجات شود، کنترل می‌کند.
هر حوزه قضایی که هنوز استفاده از آب‌پاش‌ها را در ساختمان‌های مسکونی بلندمرتبه اجباری نکرده است، در حال انتخاب است. این انتخاب عواقبی دارد که به خوبی مستند شده و کاملاً قابل پیش‌بینی هستند.
موانعی که اغلب به آنها اشاره می‌شود، هزینه و پیچیدگی مقاوم‌سازی ساختمان‌های موجود است. اینها چالش‌های واقعی هستند، اما دلیلی وجود ندارد که ساختمان‌ها را برای همیشه بدون محافظت رها کنیم.
هزینه تخمینی مقاوم‌سازی برج گرنفل با آب‌پاش تقریباً ۲۰۰۰۰۰ پوند بود. هزینه‌های انسانی، اقتصادی و اجتماعی آتش‌سوزی که پس از آن رخ داد، غیرقابل محاسبه است.
فراخوانی برای اقدام
۱۴ ژوئن ۲۰۲۵، هشت سال از حادثه گرنفل می‌گذرد. اکنون زمان مناسبی است تا فاصله بین آنچه آموخته شده و آنچه انجام شده است را بسنجیم.
IFSA از سیاست‌گذاران و مسئولان تدوین مقررات در هر حوزه قضایی می‌خواهد که:
- الزام نصب آب‌پاش‌های خودکار آتش‌نشانی در تمام ساختمان‌های مسکونی بلندمرتبه جدید، بدون استثنائات آستانه‌ای
- تعیین جدول زمانی مشخص و مسیرهای تأمین مالی برای مقاوم‌سازی ساختمان‌های مسکونی بلندمرتبه موجود با سیستم آب‌پاش
- شکاف‌های نظارتی را که باعث می‌شوند ساختمان‌های قدیمی‌تر صرفاً به این دلیل که مربوط به قبل از الزامات فعلی هستند، بدون محافظت باقی بمانند، از بین ببرید.
- در کنار اقدامات غیرفعال، اطفاء حریق فعال را به عنوان یک جزء غیرقابل مذاکره از هر استراتژی ایمنی در برابر آتش ساختمان در نظر بگیرید.
شواهد این موضوع دهه‌هاست که در دسترس است. گرنفل نادیده گرفتن آن را غیرممکن کرد. لاکراس نشان داد که یک نتیجه متفاوت چگونه به نظر می‌رسد.
افرادی که امروزه در ساختمان‌های بلند زندگی می‌کنند، شایسته‌ی همین حمایت هستند. سیاست‌گذاران اختیار ارائه‌ی آن را دارند. سوال این است که آیا آنها این کار را خواهند کرد یا خیر.
گزارش کامل برج گرنفل را بخوانید:https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20250320032754/https://www.grenfelltowerinquiry.org.uk/phase-2-report