هر ساله در روز زمین، گفتگوها در مورد ساختمان‌های پایدار بر روی پنل‌های خورشیدی، پمپ‌های حرارتی و مصالح کم‌کربن متمرکز می‌شود. به ندرت از آب‌پاش‌های آتش‌نشانی نام برده می‌شود. این وضعیت باید تغییر کند.
وقتی ساختمانی بدون اطفاء حریق می‌سوزد، تخریب قابل مشاهده تنها بخشی از ماجرا است. پیامد کمتر قابل مشاهده، هزینه کربن است: گازهای گلخانه‌ای آزاد شده در جو، زباله‌های سمی که به محل دفن زباله منتقل می‌شوند و کربن موجود در تمام مواد مورد نیاز برای بازسازی. در مجموع، این هزینه‌ها می‌توانند ضررهای مالی مستقیم را تحت الشعاع قرار دهند. این تحقیق بدون ابهام است. وقت آن رسیده است که صنعت حفاظت در برابر آتش، متخصصان پایداری و سیاست‌گذاران این پیام را جدی بگیرند.
انتشار فوری کربن: چه اتفاقی می‌افتد وقتی آتش مهار نشود
لحظه‌ای که آتش شعله‌ور می‌شود و از مرحله اولیه خود فراتر می‌رود، شروع به آزاد کردن کربن ذخیره شده با سرعتی سریع و عمدتاً غیرقابل کنترل می‌کند. گزارشی از FM در سال ۲۰۱۰ که شامل آزمایش‌های آتش‌سوزی مسکونی در مقیاس کامل بود، داستان را به روشنی بیان می‌کند: آتش‌سوزی یک اتاق بدون اطفاء حریق، ۴۰۴ کیلوگرم معادل CO2 تولید کرد. همین سناریو با یک سیستم آب‌پاش فعال، تنها ۸.۷ کیلوگرم تولید کرد. این کاهش ۹۷.۸ درصدی است.
آتش‌سوزی‌های تجاری و صنعتی به طور قابل توجهی بدتر هستند. اتحادیه ایمنی جانی FEMALIE، در گزارش سال ۲۰۲۳ خود، هزینه‌های کربن ناشی از آتش‌سوزی کنترل نشده را در طول چرخه عمر یک ساختمان ۳۳ تا ۹۰ کیلوگرم در هر متر مربع تخمین می‌زند و در سناریوهای شدید به ۵۶۰ کیلوگرم در هر متر مربع می‌رسد. ساختمان‌های مدرن این مشکل را پیچیده‌تر می‌کنند: پلاستیک‌ها، عایق‌های مصنوعی، قطعات الکترونیکی و چوب‌های فرآوری شده نه تنها CO2، بلکه مجموعه‌ای از محصولات احتراق سمی را آزاد می‌کنند. تحقیقات منتشر شده در Nature Communications در سال ۲۰۲۵ نشان داد که ۲۰ مورد از مخرب‌ترین آتش‌سوزی‌های ساختمانی مورد مطالعه، ۶۸٪ از کل انتشار CO2 اندازه‌گیری شده را تشکیل می‌دهند و مواد سمی از جمله کلرید هیدروژن و سرب از سطوح انتشار معمول انسانی در طول رویدادهای بزرگ فراتر رفته‌اند.
هزینه کربن ناشی از آتش‌سوزی به صورت خطی افزایش نمی‌یابد. بلکه به صورت تصاعدی با افزایش مساحت آتش‌سوزی افزایش می‌یابد. آب‌پاش‌ها این رشد را در مراحل اولیه متوقف می‌کنند.
فراتر از احتراق: آوار، تخریب و دفن زباله
پس از خاموش شدن آتش، هزینه‌های زیست‌محیطی همچنان ادامه دارد. پاکسازی پس از آتش‌سوزی، فرآیند منظم و بازیابی مصالح یک تخریب برنامه‌ریزی‌شده نیست. این فرآیند، جمع‌آوری انبوه مصالح آسیب‌دیده از نظر سازه‌ای و اغلب آلوده است که توسط ماشین‌آلات سنگین به وسایل نقلیه برای حمل و نقل منتقل می‌شود. تحقیقات FM نشان داد که آتش‌سوزی‌های کنترل‌نشده منجر به احتراق ۶۲ تا ۹۵ درصدی محتویات اتاق و سازه می‌شوند، در حالی که این رقم در آتش‌سوزی‌های کنترل‌شده توسط آب‌پاش‌ها تقریباً ۳ درصد است. این تفاوت مستقیماً به حجم آواری که نیاز به جمع‌آوری، حمل و نقل و دفع دارد، تبدیل می‌شود.
مقصد بیشتر بقایای آتش‌سوزی، محل دفن زباله است. و محل دفن زباله پیامد کربنی خاص خود را دارد: تولید متان از تجزیه مواد آلی در شرایط دفن زباله. متان بسته به دوره حسابداری، تقریباً 25 تا 80 برابر قوی‌تر از CO2 به عنوان یک گاز گلخانه‌ای است. حتی موادی که به طور کامل توسط آتش‌سوزی مصرف نمی‌شوند، اگر قابل بازیابی یا بازیافت نباشند، به این بار کمک می‌کنند. تحقیقات زیست‌محیطی FM همچنین غلظت‌های بسیار بالاتری از آلاینده‌های سمی را در رواناب ناشی از آتش‌سوزی‌های کنترل نشده شناسایی کرد که الزامات دفع زباله‌های خطرناک را ایجاد می‌کند که هزینه‌های مالی و کربنی را به همراه دارد.
چرخه بازسازی و کربن تجسم یافته
در بسیاری از آتش‌سوزی‌های جدی، خسارت نیاز به تخریب و بازسازی کامل دارد. اینجاست که هزینه‌های کربن به بزرگترین مقیاس خود می‌رسد. تولید فولاد تقریباً ۱.۸ تن CO2 به ازای هر تن فولاد تولید می‌کند. سیمان تقریباً ۰.۸ تن تولید می‌کند. هنگامی که یک ساختمان بزرگ تجاری یا صنعتی پس از آتش‌سوزی باید تخریب و بازسازی شود، کربن موجود در سازه جایگزین می‌تواند بسیار زیاد باشد.
یک تحلیل BRE نشان داد که برای ساختمان‌های بریتانیا، اسپرینکلرها می‌توانند انتشار کربن سالانه مرتبط با آتش‌سوزی را ۷.۸ تا ۲۱.۶ درصد در هر آتش‌سوزی کاهش دهند که معادل ۳۴۸۰۰۰ تن CO2 سالانه در سطح ملی است. برای ساختمان‌های بالای ۵۰۰۰ متر مربع، اسپرینکلرها یک سرمایه‌گذاری خالص کربن مثبت در طول یک چرخه عمر ۳۰ ساله هستند: هزینه کربن تولید، نصب و نگهداری سیستم بیش از کربن ذخیره شده از جلوگیری از خسارات عمده آتش‌سوزی جبران می‌شود. Swiss Re Corporate Solutions دریافت که هزینه‌های کل عمر در انبارهای اسپرینکلر شده ۳.۵ تا ۳.۷ برابر کمتر از معادل‌های بدون اسپرینکلر است.
مقیاس مشکلی که درباره‌اش صحبت نمی‌کنیم
ائتلاف آب‌پاش‌های آتش‌نشانی خانگی تخمین می‌زند که از سال ۲۰۱۰ بیش از ۱.۸ میلیارد پوند گازهای گلخانه‌ای تنها در ایالات متحده منتشر شده است که نتیجه مستقیم خانه‌های فاقد سیستم حفاظت آب‌پاش است. این یک رقم تاریخی نیست. این یک منبع مداوم، قابل پیشگیری و رو به رشد انتشار کربن است که در تار و پود سیاست‌های ساخت و ساز مسکونی ریشه دوانده است.
ارزیابی‌های پایداری ساختمان‌های جدید معمولاً انرژی عملیاتی، مشخصات مصالح و انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از حمل و نقل را در نظر می‌گیرند. آنها به ندرت هزینه کربن تعدیل‌شده با ریسک آتش‌سوزی سازه را در طول عمر آن کمّی می‌کنند. این یک شکاف قابل توجه در نحوه محاسبه عملکرد زیست‌محیطی یک ساختمان است.
شواهد چه چیزی را نشان می‌دهد؟
در مورد احتراق، پاکسازی محل، دفع و بازسازی، شواهد ثابت است:
- کاهش ۹۷.۸ درصدی انتشار گازهای احتراق در محیط‌های مسکونی (FM Global)
- کل هزینه‌های کربن ناشی از آتش‌سوزی در طول چرخه عمر، با استفاده از آب‌پاش‌ها تقریباً ۹۰٪ و در صورت ترکیب با خاموش‌کننده‌های قابل حمل، ۹۹٪ کاهش می‌یابد (اتحادیه ایمنی زندگی FEMALIE)
- صرفه‌جویی سالانه تا ۳۴۸۰۰۰ تن دی‌اکسید کربن در بریتانیا با استفاده از اسپرینکلر در ساختمان‌های تجاری و صنعتی (BRE)
- عملکرد خالص کربن مثبت طی 30 سال برای سازه‌های بزرگتر (BRE)
- کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تا ۹۸ درصد از طریق کنترل زودهنگام آتش‌سوزی (راهکارهای شرکت Swiss Re)
- آتش‌سوزی بدون آب‌پاش‌ها، 0.4 تا 3.7 درصد به کل ردپای کربن در چرخه عمر یک ساختمان اضافه می‌کند، که با وجود آنها تقریباً به 0.2 درصد کاهش می‌یابد (Fire Technology, 2010)
چارچوبی جدید برای یک فناوری شناخته‌شده
ماموریت IFSA پیشبرد اطفاء حریق با آب در سراسر جهان است. در این روز زمین، ما از جامعه‌ی پایدار گسترده‌تر می‌خواهیم که سیستم‌های آب‌پاش اتوماتیک اطفاء حریق را به خاطر آنچه شواهد نشان می‌دهد، به رسمیت بشناسند: یک جزء اصلی از استراتژی عملکرد زیست‌محیطی یک ساختمان.
برای معماران، توسعه‌دهندگان، مالکان ساختمان، بیمه‌گران و سیاست‌گذارانی که برای دستیابی به نتایج خالص صفر تلاش می‌کنند، موضوع آب‌پاش شایسته است که به صراحت در قالب اصطلاحات زیست‌محیطی مطرح شود، نه صرفاً به عنوان یک اقدام ایمنی جانی یا ابزاری برای مدیریت ریسک. یک ساختمان در حال سوختن، کربن را در مقیاس وسیع تولید می‌کند، اغلب به روش‌هایی که برای حسابداری پایداری متعارف نامرئی است. ساختمانی که توسط آب‌پاش محافظت می‌شود، ساختمانی است که در آن بدترین میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای و کل هزینه‌های زیست‌محیطی ناشی از آن، ممکن است هرگز رخ ندهد.